Қазақ халқының тарихында XIX ғасырдың бірінші жартысы ерекше орын алады, өйткені бұл кезең отаршылдық саясат пен ұлттық тәуелсіздік үшін күрес арасындағы қиын таңдаулармен сипатталады. Осы тарихи кезеңнің ерекше тұлғасы ретінде Махамбет Өтемісұлының өмірі мен қызметі зерттеушілердің назарын өзіне аударады. Ол тек қана ақын ретінде емес, сонымен қатар белсенденген қоғам қайраткері, Исатай Тайманұлы бастаған ұлт-азаттық көтерілісінің басшыларының бірі ретінде танылды. Осындай көпқырлылық оның тұлғасын зерттеудің өзектілігін арттырады, өйткені ол өз заманының саяси, әлеуметтік және мәдени үрдістерін бейнелейтін күрделі феномен болып табылады. Махамбет Өтемісұлының тарихи маңызын анықтауда оның қызметінің екі негізгі аспектісін бөліп қарау қажет: оның қоғамдық-саяси белсенділігі мен әдеби мұрасы. Тарихи деректерге сәйкес, ол 1803 жылы қазіргі Атырау облысының аумағында дүниеге келген. Оның өмірінің басым бөлігі Ресей империясының қазақ даласына ықпалы күшейіп, дәстүрлі қоғам құрылымы өзгерістерге ұшыраған кезеңге сәйкес келеді. Бұл контекстте Махамбеттің тұлғасы отаршылдыққа қарсы күрестің символына айналды, ал оның өлеңдері халықтың азаттық үшін ұмтылысын дауыстады. «Қазақтың тарихы» порталында айтылғандай, оның шығармалары тек өнер туындысы ғана емес, сонымен қатар тарихи құжат ретінде де қызмет етеді, өйткені олар көтеріліс оқиғаларының тікелей куәгерінің көзқарасын бейнелейді. Оның тарихи рөлін зерттеу қазіргі таңда ұлттық сананың қалыптасуы мен тарихи жадты сақтау мәселелеріне байланысты өзектілігін жоғалтқан жоқ. Қазіргі зерттеулер, мысалы, «bilim-all.kz» сайтындағы мақалаларда көрсеткендей, Махамбет Өтемісұлының мұрасын талдау арқылы қазақ қоғамының XIX ғасырдағы күрделі саяси процестерге реакциясын түсінуге болады. Оның өмірбаянын реферат түрінде немесе слайд түрінде жасау және қорғау – бұл жеке тұлғаның тарихын зерттеу ғана емес, сонымен қатар оның арқылы бүкіл дәуірдің тарихи ландшафтын қайта құруға ұмтылу. Осылайша, бұл жұмыстың бірінші тарауы зерттеу пәнінің маңыздылығын негіздеуге, оның ғылыми және әлеуметтік құндылығын ашып көрсетуге бағытталған. Махамбет Өтемісұлының өмірі мен қызметінің талдауы қазақ халқының отарлық кезеңдегі күрес тарихын тереңірек түсінуге, сондай-ақ ұлттық тұлғаның тарихи контекстегі орнын айқындауға мүмкіндік береді.

Махамбет Өтемісұлының өмір жолы мен дүниетанымының қалыптасуы оның балалық шағы мен алғашқы білім алу кезеңімен тығыз байланысты. Ол 1803 жылы қазіргі Батыс Қазақстан облысы, Жәнібек ауданындағы Бестамғалы деген жерде дүниеге келген. Өтеміс батырдың ұлы ретінде туған Махамбеттің отбасы орта жүздің байұлы тайпасының жаппас руына жататын. Бұл тарихи деректер оның тегі мен шығу тегінің анық болуын көрсетеді. Өтеміс батырдың баласы ретінде Махамбеттің өмірі қазақ даласының дәстүрлі тәрбиесі мен батырлық рухының ықпалында өсті, бұл кейінгі қайраткерлік қасиеттерінің негізін қалады. Балалық шағында Махамбет қазақ халқының дәстүрлі тәрбие жүйесін алды. Отбасында ата-анасының, әсіресе әкесі Өтеміс батырдың тәрбиесі оның тұлғасын қалыптастыруда маңызды рөл атқарды. Дәстүрлі қазақ қоғамында балаларға ерте жастан ата-бабалардың жорықтары, ел қорғау, адалдық пен батырлық сияқты қасиеттер жеткізілетін. Махамбеттің бойындағы азаттық рухы мен әділеттілікке деген ұмтылыс осы тәрбиенің нәтижесі болды. Білім алу барысында ол алдымен дәстүрлі қазақ мектептерінде оқыды, онда қазақ тілі, әдебиеті, тарихы және діни білімдер берілді. Махамбеттің білім алу жолында маңызды кезең оның Хиуадағы медреседе оқуы болды. Хиуа қаласы сол кезде Орта Азияның маңызды мәдени орталықтарының бірі саналды, ондағы медреселерде ислам діні, философия, тарих, әдебиет және тіл білімі берілді. Махамбет осы медреседе оқып, араб, парсы тілдерін меңгерді, шығыс әдебиеті мен философиясымен танысты. Бұл оның көзқарасын кеңейтіп, ой-өрісін дамытуға ықпал етті. Хиуадағы білім алуы оның кейінгі қоғамдық қызметі мен ақындық шығармашылығы үшін негіз болды, өйткені ол шығыс пен қазақ мәдениетінің синтезі арқылы өзіндік дүниетаным қалыптастырды. Білім алу процесі Махамбеттің тұлғасын кешенді түрде қалыптастырды. Ол дәстүрлі қазақ тәрбиесі мен исламдық білімді үйлестіре отырып, өзіндік философиялық көзқарас қалыптастырды. Бұл кезең оның кейінгі ұлт-азаттық көтерілісіндегі қызметі мен ақындық шығармашылығының негізгі қағидаларын айқындады. Махамбеттің ерте жылдары мен білім алуы оның тұлғасындағы батырлық пен ақындық сипаттардың үйлесімді болуына ықпал етті, бұл оны қазақ тарихындағы ерекше тұлғаға айналдырды.

Махамбет Өтемісұлының қоғамдық-саяси қызметінің ең жарқын кезеңі оның Исатай Тайманұлы бастаған ұлт-азаттық көтерілісіне белсене қатысуы болды. 1836-1838 жылдар аралығында Бөкей ордасының оңтүстік-батыс аймағында болған бұл қозғалыс халықтың отаршыл саясатқа, жердің тартылуына және әкімшілік қысымға қарсы наразылығының айқын көрінісі ретінде тарихта қалды. Махамбет осы көтерілістің басшыларының бірі, Исатайдың адал серігі және негізгі идеологы ретінде танылды. Оның рөлі тек қана жауынгерлік қимылдармен шектелмеді, сонымен қатар ол көтерілістің мақсаттарын түсіндіруші, халықты рухани жағынан біріктіруші және нанымдылықты арттырушы болды. Көтеріліс барысында Махамбет өз шығармашылығы арқылы халықты ояндыруға, олардың азаттыққа деген ұмтылысын арттыруға тырысты. Оның өлеңдері мен толғаулары көтерілісшілердің рухын көтеріп, олардың күресіне идеологиялық негіз болды. Тарихи деректерге сәйкес, Махамбет өз шығармаларында хан билігінің әділетсіздігін, орыс әкімшілігінің зорлық-зомбылығын ашқа сынға алды және еркіндік пен әділеттілік идеяларын насихаттады. Көтерілістің барысында ол Исатаймен бірге әскери жоспарларды құруға, жасақтарды ұйымдастыруға белсене араласты. Алайда, 1838 жылы көтеріліс басшыларының басым күштермен шайқаста жеңіліске ұшырауы нәтижесінде қозғалыс басылды. Исатай Тайманұлының қаза тапқанынан кейін де Махамбет күресін жалғастырды, бірақ оның әрекеттері жекелеген шағын топтардың қарсылығымен шектелді. Бұл кезең Махамбеттің тұлғасындағы батылдық пен беріктікті, оның халқының бостандығы үшін күресетін адал патриоты екенін айқын көрсетті. Оның ұлт-азаттық көтерілісіндегі рөлі тек қазақ тарихында ғана емес, сонымен қатар оның әдеби мұрасының қалыптасуында да шешуші маңызға ие болды. Көтеріліс тәжірибесі оның шығармашылығына терең әсер етті, оның өлеңдеріне нақты тарихи оқиғалар мен азаттық идеяларының толық сипатын берді. Осылайша, Махамбет Өтемісұлы ұлт-азаттық қозғалысының белсенді қатысушысы ретінде қазақ халқының тағдыры мен оның отаршылдыққа қарсы күресі тарихында айрықша орын алды.

Махамбет Өтемісұлының әдеби мұрасы оның көтерілісшіл рухы мен азаттық идеяларын толық көрсететін көркемдік жүйе ретінде қарастырылады. Оның шығармашылығының негізгі тақырыбы – халықтың еркіндігі мен әділеттілік үшін күресі болып табылады. Өтемісұлының өлеңдері тек тарихи оқиғаларды сипаттаумен шектелмей, сонымен бірге оларда қазақ халқының рухани дүниесі мен әлеуметтік армандары терең бейнеленген. Бұл аспектілерді зерттеушілер өз еңбектерінде ерекше атап көрсетеді, мысалы, «bilim-all.kz» порталындағы талдауларда ақынның шығармаларындағы патриоттық мотивтер мен тарихи сана қалыптастырушылық рөлі ашылады. Ақынның поэтикалық мұрасының ерекшелігі – оның өлеңдеріндегі күрделі метафоралар мен символдардың байлығында жатыр. Ол табиғат көріністерін, халықтық салт-дәстүрлерді еркіндік күресінің идеяларымен үйлестіре білген. «e-history.kz» сайтындағы зерттеулер Махамбеттің шығармаларындағы фольклорлық элементтер мен жыршылық дәстүрдің үйлесімділігін атап өтеді. Оның өлеңдерінің көпшілігі ауызша таралып, кейіннен жазылып алынғандықтан, олардың тілдік ерекшеліктері мен стилистикасы қазақ поэзиясының даму тарихында маңызды орын алады. Махамбет Өтемісұлының әдеби мұрасын зерттеуде оның тарихи дәуірмен байланысы аса маңызды. Ақынның шығармалары Исатай Тайманұлы бастаған көтерілістің рухани көрінісі ретінде қызмет еткен. «stud.kz» рефератында атап көрсетілгендей, оның өлеңдері көтерілісшілердің санасын біріктіруге, күрес рухын жандандыруға бағытталған. Бұл шығармаларда нақты тарихи тұлғалар мен оқиғалардың бейнелері кездеседі, оларды талдау арқылы кезеңнің әлеуметтік-саяси контекстін тереңірек түсінуге болады. Өтемісұлының шығармашылық әдісінде жыршылық дәстүр мен жеке поэтикалық ізденістердің синтезі байқалады. Ол дәстүрлі қазақ поэзиясының формаларын (жыр, толғау, терме) пайдаланып, оларға жаңа мазмұн мен заманауи идеяларды сіңірген. «iie.kz» сайтындағы мақалалар ақынның тілдік шеберлігі мен образдық жүйесінің ерекшеліктерін жан-жақты қарастырады. Оның өлеңдеріндегі тақырыптық алуан түрлілік – ерлік пен батырлықты жырлаудан бастап, табиғат сүйгішік лирикасына дейін – оның шығармашылық диапазонының кеңдігін көрсетеді. Қорыта келе, Махамбет Өтемісұлының әдеби мұрасы қазақ халқының рухани байлығының ажырамас бөлігі ретінде қалыптасқан. Оның шығармалары тек өткен тарихты зерделеу үшін ғана емес, сонымен бірге ұлттық сананы қалыптастырудағы әдебиеттің рөлін түсіну үшін де маңызды материал болып табылады. Ақынның поэзиясындағы азаттық идеялары мен патриоттық пафос бүгінгі күнге дейін өз өзектілігін жойған жоқ, бұл оның мұрасының уақыт сынағынан өткендігін дәлелдейді.

Махамбет Өтемісұлының өмірбаянын реферат немесе слайд түрінде қорғау процесі белгілі бір әдістемелік тәсілдерді қажет етеді, олар зерттеу нәтижелерін тиімді түрде ұсынуға бағытталған. Бұл тәсілдердің негізінде деректерді жинау, жүйелеу және талдау жатыр, сонымен қатар материалдың құрылымдық және мазмұндық тұтастығын қамтамасыз ету керек. Рефераттық жұмысты қорғау кезінде зерттеуші Махамбет Өтемісұлының өмірі мен қызметінің негізгі кезеңдерін анықтап, оларды тарихи контекстпен байланыстыра отырып, дерек көздеріне сүйене отырып, дәлелді түрде ұсынуы тиіс. «Қазақстан тарихы» порталында келтірілген ақпарат бойынша, оның өмірбаянындағы маңызды оқиғалардың хронологиясын құру қажет, бұл рефераттың негізгі бөлімін құрайды. Слайдтық презентацияны дайындау кезінде визуалды элементтердің маңызы зор, себебі олар ақпаратты жеңіл және тиімді түрде беруге мүмкіндік береді. Әрбір слайд белгілі бір тақырыптық блокты қамтуы керек, мысалы, Махамбеттің ерте жылдары, оның білім алуы, Ұлт-азаттық көтерілістегі рөлі немесе әдеби мұрасы. «Bilim-All» сайтында атап өтілгендей, оның шығармалары мен қоғамдық қызметінің талдауы арқылы оның тұлғасының көп қырлылығын ашуға болады. Слайдтарда мәтіндерді қысқаша және нақты түрде беру, сондай-ақ суреттер, карталар немесе схемалар сияқты көрнекі материалдарды қолдану ұсынылады, бұл қорғау барысында тыңдаушылардың назарын аударуға ықпал етеді. Қорғау барысында зерттеуші өзінің қорытындылары мен тұжырымдарын ұсынуы керек, бұл Махамбет Өтемісұлының тарихи мұрасының қазіргі заманға деген маңызын ашуға бағытталған. «IIE» институтының мақаласында айтылғандай, оның өмірі мен іс-әрекеттері қазақ халқының еркіндік күресінің бір бөлігі ретінде зерттелуі тиіс. Сонымен қатар, қорғау кезінде сыни тұрғыдан қарау маңызды, мысалы, дерек көздеріндегі ақпараттың сенімділігін бағалау немесе әртүрлі көзқарастарды салыстыру. «Stud.kz» сайтындағы материалдар бойынша, рефератты қорғау тек фактілерді ұсынумен шектелмей, сонымен қатар зерттеушінің өз тұжырымдамалық көзқарасын білдіруі керек. Жалпы алғанда, Махамбет Өтемісұлының өмірбаянын қорғау – бұл оның тарихи тұлғасын жан-жақты талдау арқылы қазіргі ұрпаққа түсіндіруге бағытталған кешенді жұмыс. Бұл процестің нәтижесінде зерттеуші оның қоғамдағы орны мен әдеби шығармашылығының рөлі туралы тұжырымдар жасай алады, сонымен қатар оның мұрасының өзектілігін негіздейді. Ақпарат көздерін, мысалы, «Wikipedia» деректерін пайдалана отырып, материалдың дәлдігі мен объективтілігі қамтамасыз етілуі керек, бұл қорғаудың сәттілігінің негізгі шарттарының бірі болып табылады.